Hamster Davranışları ve Anlamları
İlk hamsterımı eve getirdiğim akşamı hâlâ hatırlıyorum. Kafesi köşeye koydum, bir saat boyunca karşısına oturup izledim ve tek bir şey düşündüm: bu hayvan şu anda mutlu mu, korkmuş mu, hasta mı, ben nereden bileceğim? Hamsterlar ne kuyruk sallıyor ne miyavlıyor. Buna karşılık beden dilleri şaşırtıcı derecede zengin. Ne yazık ki bunu öğrenmem birkaç ay sürdü ve o süreçte gereksiz yere paniklediğim, ya da tam tersi, önemli bir sinyali kaçırdığım anlar oldu. Aşağıda kendi deneyimimden çıkardığım notları, yeni başlayan birinin okuyabileceği sıraya dizdim.
Sorun: Sessiz bir hayvanla iletişim kurmak
Hamster davranışı konusunda en büyük yanılgım, "hareketsiz duruyorsa sakin" varsayımıydı. Oysa hamsterlarda donup kalmak genellikle sakinlik değil, tetikte olma hâlidir. Avlanan bir tür olduğu için ilk tepkisi hareketsizleşmek ve dinlemek. Bunu anladığımda kafesin yerini değiştirdim: televizyonun yanından, daha sessiz bir rafa taşıdım. İki hafta içinde gündüz uykusundan uyanıp yem kabına gitme sıklığı belirgin biçimde arttı.
İkinci yanılgım da sesleri önemsememekti. Hamsterlar cıyaklar, tıslar, dişlerini takırdatır ve bunların her biri farklı şey söyler. Bir kez, elimi kafese uzattığımda kısa bir tıslama duydum; devam ettim ve parmağımın ucundan hafif bir ısırık aldım. Aslında bana açıkça "şu an değil" demişti, ben dinlememiştim.
Sık görülen davranışlar ve karşılıkları
Aşağıdaki tabloyu, ilk aylarda kafesin yanına not kâğıdı olarak yapıştırdığım listeden derledim. Yeni başlayan biri için en pratik özet bu bence.
| Davranış | Muhtemel anlamı | Benim tepkim |
|---|---|---|
| Arka ayakları üstünde dikilip havayı koklamak | Merak, çevreyi tarama | Bırakıyorum, müdahale etmiyorum |
| Yanaklarını doldurup köşeye taşımak | Doğal depolama içgüdüsü | Depoyu tümüyle boşaltmıyorum, sadece bozulanı alıyorum |
| Kendini yıkarcasına yalanıp temizlenmek | Rahat ve güvende hissetme | Güzel işaret, elleşmek için iyi zaman |
| Dişlerini birbirine vurup takırdatma | Uyarı: "yaklaşma" | Geri çekiliyorum, o gün elleşmiyorum |
| Sırt üstü dönüp ağzını açma | Savunma, ciddi rahatsızlık | Kafesi tamamen rahat bırakıyorum |
| Kafes tellerini uzun süre kemirme | Sıkılma veya alan darlığı | Kemirgen malzemesi ve yeni tünel ekliyorum |
| Aynı köşede tekrarlayan gidip gelme | Stres, uyarıcı eksikliği | Kafes düzenini ve çark durumunu gözden geçiriyorum |
| Gündüz saatlerinde derin uyku, dokununca irkilme | Normal: hamster akşamcıdır | Uyandırmıyorum, akşamı bekliyorum |
| Kambur duruş, tüylerin kabarması, iştahsızlık | Hastalık şüphesi | Bir günden fazla sürerse veteriner |
Karıştırılması en kolay üç çift
Yıkanma ile aşırı kaşınma. İkisi de kendine dokunmak gibi görünüyor ama biri düzenli ve sakin, diğeri saplantılı ve tek bölgeye yoğunlaşıyor. Tüy dökülmesi ya da kızarıklık eşlik ediyorsa iş cilt sorunlarına gidiyor; sağlık başlığındaki yaygın hastalıklar listesine bakmak burada işe yarıyor.
Sıkılma kemirmesi ile diş ihtiyacı kemirmesi. Hamster dişleri sürekli uzuyor, yani kemirmek zorunda. Ama tellerin hep aynı noktasını saatlerce kemiriyorsa mesele diş değil, tatminsizlik. Bende çözüm sert yemek ve doğal ahşap parçalarını çeşitlendirmek, ayrıca çarkı sessiz bir modele geçirmek oldu; gürültülü çarkı kullanmadığını fark etmemek de mümkün.
Uykudan uyanma huysuzluğu ile gerçek saldırganlık. Gündüz uyandırdığınız bir hamster kısa süre ters davranır; on dakika sonra sakinleşir. Sürekli tıslayan, kafes kapağı açılınca hücum eden bir hamsterda ise ya alan darlığı ya da acı vardır.
Bir hamsterın size güvenip güvenmediğini anlamanın en dürüst testi: elinizi kafesin içinde hareketsiz tutup beklemek. Gelip koklarsa yolda ilerliyorsunuz, kaçarsa daha zamana ihtiyaç var.
Benim önerim: iki hafta gözlem defteri
Yeni başlayan birine tek bir şey önerecek olsam, ilk iki hafta boyunca akşamları beş dakika oturup not almasını söylerdim. Kâğıda tarih, saat ve gördüğünüz üç davranışı yazın. Bu kadar basit. İki hafta sonunda o hamsterın kendi normalini öğreniyorsunuz; kitaplardaki genel bilgi bundan sonra anlam kazanıyor. Çünkü Suriye hamsteri ile cüce türlerin tepki eşiği aynı değil, hatta aynı türden iki hayvan bile birbirine benzemiyor.
Pratik sıralama şöyle olabilir:
- İlk üç gün hiç dokunmayın, sadece su ve yem verin. Kafes ve su sistemi düzenini bu arada rahatça oturtursunuz.
- Dördüncü günden itibaren elinizi kafeste hareketsiz tutun, günde bir kez, birkaç dakika.
- Kokladığında avucunuza küçük bir ödül koyun. Ödülü alıp götürmesi tamam