Hamster Sosyalleştirme ve Eğitim

İlk hamsterim Fındık'ı eve getirdiğim akşam yaptığım hatayı hâlâ hatırlıyorum: kafesi masaya koydum, kapağı açtım ve elimi içine daldırdım. Sonuç, parmağımda küçük ama net bir ısırık ve iki hafta boyunca beni gördüğünde talaşın altına kaçan bir hamster oldu. O ısırık bana şunu öğretti: hamster eğitme sosyalleştirme konusu, hayvanı bir şeye zorlamakla değil, onun size yaklaşmaya karar vermesini beklemekle başlıyor.

Asıl sorun ne?

Hamster, doğada avlanan bir hayvan. Yukarıdan gelen büyük bir gölge — yani eliniz — onun beyninde "kartal" alarmı çalıştırıyor. Isırma çoğu zaman saldırganlık değil, panik. Buna bir de yeni bir eve taşınmanın stresi ekleniyor.

Yeni başlayanların en sık düştüğü tuzak, sabırsızlık. "Bir haftadır elime gelmiyor, demek ki huysuz bir hamster aldım" diye düşünmek çok kolay. Oysa benim deneyimimde ortalama bir hamsterin elinize güvenmesi 2–4 hafta sürüyor. Cüce türlerde bu süre daha uzun, Suriye hamsterlerinde genelde daha kısa. Türler arasındaki bu mizaç farkı, hangi hamsteri seçtiğinizle doğrudan ilgili — hamster türleri ve özellikleri üzerine okuduklarım, Roborovski'nin neden hiçbir zaman kucakta uyuyan bir hayvan olmayacağını anlamamı sağladı.

İkinci sorun, ortamla ilgili. Kafesi salonun ortasına, televizyonun yanına koyduğunuzda hamster gündüz boyunca uyuyamıyor. Uykusuz hamster huysuz hamster. Doğru kafes seçimi ve hamsterin gece aktivitesine saygı duymak, sosyalleşmenin görünmeyen ön koşulu.

Yaklaşımları karşılaştıralım

İnternette birbirine zıt yöntemler dolaşıyor. Üçünü de denedim, farkları şöyle:

Üçüncüsünü ilk hamsterimde denedim ve geri adım atmak, sıfırdan başlamaktan daha zor oldu. İkincisi bir araç, yöntem değil; ben hâlâ kafes temizliğinde bardak kullanıyorum. Kalıcı sonucu sadece birincisi verdi.

Adım adım uyguladığım plan

1. İlk 3–5 gün: hiç dokunmayın. Sadece su ve yem değiştirin. Kafesin yanında sesli kitap dinler gibi normal tonda konuşun; sesinize alışması işin yarısı.
2. 1. hafta: kokunuzu tanıtın. Kullandığınız bir kâğıt peçeteyi kafese bırakın. Hamster onu yatağına taşıyorsa iyi gidiyorsunuz.
3. 2. hafta: elinizi kafese koyun, hareket ettirmeyin. Avucunuz yukarı bakacak şekilde, içinde bir ayçiçeği çekirdeği ya da minik bir kabak çekirdeği. Gelip alıp kaçsın; kovalamayın.
4. 3. hafta: avuçta yemesini bekleyin. Ödülü avucunuzun ortasına koyun, uzağa değil. Elinizin üzerine basmak zorunda kalması gerekiyor.
5. 4. hafta: kaldırmayı deneyin. Tek elle değil, iki elle kepçe yapar gibi ve mutlaka alçak bir yerde — yatağın üstünde, bacak bacak üstüne atıp kucağınızda kapalı bir alan oluşturarak. Düşme, hamsterlerde en ciddi kaza sebeplerinden biri.

"Komut" derken neyi kastediyoruz?

Dürüst olalım: hamster köpek değil, "otur" demeyi öğrenmez. Ama hedefe yönelik davranış öğrenir. Bende işe yarayan üç şey:

• İsmine bakma: Adını söyleyip hemen ödül verin. On beş gün sonra Fındık, adını duyduğunda kafesin ön tarafına geliyordu. Bu aslında sesin ödülle eşleşmesi.
• Elinize tırmanma: Her seferinde aynı hareketle (avuç düz, aynı yönden) yaklaşırsanız hamster "bu geldiğinde çıkma zamanı" bağlantısını kuruyor.
• Basit labirent/tünel: Kartondan iki yollu bir düzenek yapıp ödülü hep aynı yola koyun. Hamsterin uzamsal hafızası şaşırtıcı derecede iyi; birkaç denemede doğru yolu seçmeye başlıyor. Oyuncak ve aktivite fikirleri burada işinize çok yarar.

Ödül miktarına dikkat edin. Eğitim seansında verdiğim çekirdek sayısını günlük yem porsiyonundan düşüyorum; yoksa yağlı tohumlar hızla kilo problemine dönüşüyor. Beslenme dengesini ayrı bir başlık olarak ele almak gerekiyor.

Vazgeçmeniz gereken anlar

Hamster sırtını dikleştirip dişlerini gösteriyorsa, tıslıyorsa ya da arka ayakları üzerinde şahlanıp yumruk gibi duruyorsa o seans bitmiştir. Zorlarsanız iki hafta geriye gidersiniz. Bu sinyalleri okumayı öğrenmek, hamster davranışlarını anlamak konusunun tam kalbi.

Bir hamsterin size güvendiğini gösteren en net işaret, elinizin üzerinde tüylerini kabartıp uyuklaması. Bunu ilk gördüğüm gün, iki ay boyunca yaptığım her sabırlı beklemenin karşıl